Ontwerp-Meerjarenprogramma Klimaat- en Energiefonds 2027 gepubliceerd

Het kabinet heeft het ontwerp-Meerjarenprogramma (MJP) 2027 van het Klimaat- en Energiefonds gepubliceerd. Dit is het vierde meerjarenprogramma van het fonds, dat gericht is op aanvullende maatregelen om de doelen uit de Klimaatwet te behalen, zoals een klimaatneutrale energievoorziening in 2050, meer hernieuwbare energie en een rechtvaardige energietransitie.

Het fonds omvat in totaal circa € 35 miljard, waarvan nog ongeveer € 21 miljard beschikbaar is. Deze middelen zijn bedoeld voor extra klimaat- en energiemaatregelen, bovenop de reguliere begrotingen.

In het ontwerp-MJP 2027 wordt voorgesteld om:

• € 809 miljoen direct toe te kennen aan concrete projecten
• € 5,5 miljard onder voorwaarden toe te kennen (bijvoorbeeld afhankelijk van wetgeving of businesscases)
• € 1,96 miljard te reserveren voor 2028
• en blijft € 13,5 miljard nog vrij inzetbaar, met name voor kernenergie

Verdeling over zes percelen

Het programma verdeelt de middelen over zes percelen, elk gericht op een specifiek onderdeel van de energietransitie:

1. Kernenergie: Gericht op de voorbereiding van nieuwe kerncentrales, inclusief locatiekeuze, financiering en kennisopbouw.
2. CO₂-vrije gascentrales: In dit perceel worden dit jaar geen nieuwe middelen toegekend; eerdere reserveringen lopen door.
3. Energie-infrastructuur: Investeringen in essentiële infrastructuur zoals waterstofopslag, CO₂-opslag, warmtenetten, geothermie en netverzwaring.
4. Vroege fase opschaling: Ondersteuning van innovatieve technologieën en opschaling, waaronder energieopslag en duurzame mobiliteit.
5. Verduurzaming industrie & innovatie mkb: Maatwerkafspraken met de industrie en ondersteuning van mkb bij verduurzaming en energiebesparing.
6. Verduurzaming gebouwde omgeving: Subsidies en ondersteuning voor isolatie, warmtepompen en het verduurzamen van woningen.

Hieronder een tabel met overzicht van geplande uitgaven per perceel:

Energieopslag in het ontwerp-MJP 2027

Energieopslag komt op verschillende manieren terug in het programma, maar de nadruk ligt op specifieke technologieën en toepassingen.

Elektriciteitsopslag

Elektriciteitsopslag wordt expliciet benoemd binnen het perceel 4: Vroege fase opschaling. Het gaat hier om de opschaling van innovatieve vormen van (middel)lange-termijn opslag, als aanvulling op bestaande batterijtechnologieën.

Voor deze maatregel wordt € 40 miljoen direct toegekend en € 158,4 miljoen gereserveerd voor 2028. De focus ligt op technologieën buiten lithium-ion batterijen, die beter geschikt zijn voor langere opslagperioden en daarmee aansluiten bij het Nationaal Plan Energiesysteem.

Warmteopslag

Warmteopslag komt niet expliciet terug in het ontwerp-MJP 2027. Hoewel er wel wordt geïnvesteerd in warmtenetten, ontbreken specifieke maatregelen of middelen voor (seizoens)opslag van warmte.

Moleculenopslag (waterstof)

Waterstofopslag krijgt een duidelijke plek binnen het perceel 3: Energie-infrastructuur. Zo wordt ingezet op de ontwikkeling van grootschalige ondergrondse opslag, waaronder het HyStock-project in Zuidwending, waarvoor maximaal € 287,5 miljoen onder voorwaarden beschikbaar is.

Daarnaast wordt ingezet op het verlagen van risico’s bij grootschalige waterstofopslag. Volgens het kabinet is voldoende waterstofopslag essentieel om vraag en aanbod in het energiesysteem beter op elkaar af te stemmen.

Reactie ESNL op ontwerp-MJP 2027

Het ontwerp-MJP 2027 laat zien dat energieopslag steeds nadrukkelijker onderdeel wordt van het energiebeleid. Dat is een positieve ontwikkeling.

Tegelijkertijd constateren wij dat de financiële inzet nog onvoldoende in verhouding staat tot de cruciale rol die opslag speelt in het energiesysteem, onder andere bij het oplossen van netcongestie, het integreren van hernieuwbare energie en het waarborgen van leveringszekerheid. Recente geopolitieke ontwikkelingen onderstrepen hoe belangrijk een robuust en flexibel energiesysteem is. Dit vraagt om tijdige investeringen in het energiesysteem van de toekomst, waarin energieopslag een sleutelrol vervult.

ESNL pleit daarom voor een structurelere en substantiëlere inzet op alle vormen van energieopslag, zodat de ontwikkeling van deze markten niet achterblijft bij de groeiende systeembehoefte.