Besluit EZK: invoering centraal capaciteitsmechanisme met aandacht voor C02-eisen

Het kabinet kiest voor een centraal capaciteitsmechanisme om de leveringszekerheid vanaf 2028 te borgen. Zo blijkt uit de Kamerbrief van 19 juni jl.. TenneT adviseerde in de Monitor Voorzieningszekerheid ook voor invoering van een dergelijk mechanisme. Het precieze ontwerp van het mechanisme wordt in samenwerking met de markt en netbeheerders verder uitgewerkt. Wel zijn een aantal belangrijke keuzes al bekend.

Energy Storage NL pleitte eerder al voor het invoeren van een centraal capaciteitsmechanisme in een paper dat wij aan minister van Veldhoven en staatsecretaris De Bat aanboden. Wij benadrukten hierbij het belang van een mechanisme met langjarige contracten, eerlijke vergoedingsstructuren en realistische waardering van batterijen voor hun beschikbaarheid op schaarste momenten. Voorbeeldlanden zoals België laten zien dat een techniekneutraal mechanisme een goede prikkel geeft voor CO2-vrije technieken zoals opslag. Verder is een belangrijk punt dat een capaciteitsmechanisme stuurt op een CO2-vrij elektriciteitssysteem en fossiele lock-in voorkomt.

Kamerbrief: voorzieningszekerheid van elektriciteit

EZK gaat een marktbreed (of centraal) capaciteitsmechanisme invoeren. Hierbij wordt TenneT de uitvoerder. Zij zullen een vanaf 2028 aantal capaciteitsveilingen uitschrijven waar flexibel vermogen zoals batterijen en gascentrales op kunnen inbieden. Dit is nodig omdat de Monitor Voorzieningszekerheid (juni 2026) toont dat vanaf 2028 niet altijd levering van elektriciteit gegarandeerd kan worden. Op de veilingen wordt capaciteit voor dit soort momenten gereserveerd. Assets nemen ook nog deel aan normale marktprocessen, maar door een beschikbaarheidsvergoeding en inzetvergoeding maakt TenneT het lucratief voor partijen hun capaciteit achter te houden voor kritieke schaarstemomenten. De kosten van het mechanisme, 300 tot 600 miljoen euro per jaar, landen bij de eindgebruiker. Zonder dit mechanisme zouden de oplossingen echter nog duurder zijn. TenneT werkt een voorstel uit voor de bekostiging.

De Monitor van TenneT laat zien dat de netbeheerder verwacht dat batterijen, vraagrespons en andere CO2-vrije technieken de voorzieningszekerheid in eerste instantie niet volledig kunnen dekken. Hierin zien zij een aanzienlijke (hetzij afnemende) rol voor gascentrales. Binnen de huidige EU CO2-richtlijnen voor het mechanisme kunnen gascentrales nog makkelijk meedraaien. Een punt van aandacht hier is dat het capaciteitsmechanisme niet onbedoeld fossiele lock-in faciliteert. Een reëel gevaar zo blijkt uit de monitor Voorzieningszekerheid: waar de business case voor batterijen pas vanaf 2033 ‘mogelijk levensvatbaar’ is, is deze voor gascentrales vanaf 2030 ‘zeer waarschijnlijk levensvatbaar’. Zonder aanvullende maatregelen is het lastig voor batterijen, langdurige opslag (LDES) en andere C02-vrije technieken de concurrentie met gascentrales aan te gaan. De extra aandacht die EZK zegt te gaan bieden aan ontwerpkeuzes die CO2-vrije technieken zoals opslag stimuleren wordt met dit inzicht nog belangrijker.

Kies zorgvuldig ontwerpopties capaciteitsmechanisme

In de tweede helft van 2026 komt EZK met een keuze voor de ontwerpopties. In aanloop daarnaartoe werkt het ministerie onder meer met Energy Storage NL aan de juiste inrichting van dit mechanisme. Energy Storage NL is blij met de extra aandacht voor CO2-vrije technieken in het ontwerpproces, in lijn met onze eerdere oproep. Ook de aandacht voor locatieprikkels en de samenhang met congestiemaatregelen is passend. ESNL wil daarbij op voorhand nog twee punten meegeven die niet in de Kamerbrief zijn genoemd:

1. Realistische de-ratingfactoren. Passende de-ratingfactoren, correctiefactoren op het beschikbaar gestelde vermogen, zijn van belang voor opslag. Baseer deze op de werkelijke betrouwbaarheid op kritieke momenten, en niet op de totale tijd van beschikbaarheid, zodat opslag niet onnodig wordt benadeeld. Anders bestaat het risico dat batterijen door een standaard correctiefactor slechts een deel van de vergoeding ontvangen. Gascentrales kunnen eenvoudiger langdurig beschikbaar zijn, terwijl batterijen moeten laden en ontladen. Dat betekent echter niet dat batterijen niet beschikbaar kunnen zijn op de momenten dat het er echt toe doet.
2. Gebalanceerde prikkel voor CO2-vrije technieken. De Monitor Voorzieningszekerheid 2026 toont dat de markt op dit moment een sterkere prikkel geeft voor de businesscase van gascentrales. Tegelijkertijd wil het Rijk op termijn toewerken naar een CO2-vrij energiesysteem. Zorg er daarom voor dat een capaciteitsmechanisme dit signaal niet verder versterkt, maar juist balanceert, zodat fossiele lock-in op voorzieningszekerheid wordt voorkomen. In buurland België gebeurt dit via een reliability option met een specifieke teruggave voor opslag. Het gevolg is een sterke groei van CO2-vrije assets, met behoud van een betrouwbare invulling van de voorzieningszekerheid.

ESNL kijkt positief naar de invoering van het capaciteitsmechanisme en werkt graag samen met EZK, TenneT, ACM en de markt verder aan het inrichten van een eerlijk, betrouwbaar en, op termijn, CO2-vrij capaciteitsmechanisme.