Notaoverleg Energiesysteem: kabinet rekent op forse groei van energieopslag richting 2040

Energieopslag kreeg een nadrukkelijke plek in het notaoverleg Energiesysteem op 26 oktober en in de twee Kamerbrieven die minister Stientje van Veldhoven-van der Meer voorafgaand aan het overleg naar de Tweede Kamer stuurde. De brieven gaan over de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) 2026: het kabinet licht daarin de aannames en werkwijze toe en beantwoordt meer dan honderd Kamervragen.

De actualisatie bevestigt de eerder ingezette koers naar een sterk geëlektrificeerd energiesysteem, met meer energie van eigen bodem en minder afhankelijkheid van import. Daarvoor is niet alleen extra duurzame elektriciteitsproductie nodig, maar ook voldoende flexibiliteit om vraag en aanbod in balans te brengen. Het kabinet noemt energieopslag, vraagsturing, interconnectie en regelbaar vermogen nadrukkelijk als noodzakelijke bouwstenen.

Batterijopslag krijgt een concrete plek in het NPE

Die rol van opslag krijgt in het NPE ook een concrete invulling. Voor het eerst neemt het kabinet een richtwaarde op voor batterijopslag in 2040: 110 GWh opslagcapaciteit, overeenkomend met circa 28 GW batterijvermogen bij een gemiddelde opslagduur van vier uur.

Kamerleden vroegen waarop de haalbaarheid van deze omvang is gebaseerd. Volgens het kabinet is de richtwaarde berekend op basis van het NPE-cijferbeeld en vervolgens getoetst bij verschillende experts uit de sector. Daaruit bleek dat de omvang “ambitieus maar niet onrealistisch” is. De onderliggende berekening gaat uit van een elektriciteitsvraag van circa 220 TWh in 2040, met ongeveer 80% zon- en windenergie in de elektriciteitsmix. Op basis van literatuur over een kosteneffectieve systeeminrichting hanteert het kabinet een opslagbehoefte van ongeveer 0,05% van het jaarlijkse elektriciteitsverbruik. Dat komt neer op circa 110 GWh. Omdat batterijen met een opslagduur van vier uur volgens de gebruikte literatuur in zo’n systeem kosteneffectief zijn, volgt daaruit de richtwaarde van circa 28 GW batterijvermogen.

Energy Storage NL verwelkomt deze concrete richtwaarde, maar benadrukt dat een bredere kijk op energieopslag nodig is. Alleen batterijopslag met een opslagduur van vier uur is niet voldoende: ook langdurige opslag, waaronder warmte- en moleculenopslag, is nodig. De richtwaarde voor batterijopslag is daarmee een belangrijke eerste stap naar een bredere aanpak van energieopslag.

Opslag biedt mogelijkheden bij netcongestie

Naast deze landelijke richtwaarde beschrijven de Kamerbrieven wat opslag nu al kan betekenen voor bedrijven die tegen netcongestie aanlopen. Volgens het kabinet kunnen bedrijven die willen elektrificeren in sommige gevallen stappen zetten binnen hun bestaande aansluiting. Batterijen worden daarbij expliciet genoemd als middel om flexibiliteit achter de meter te realiseren. Ook energiehubs en flexibele transportcontracten kunnen aanvullende mogelijkheden bieden.

Minder behoefte aan fossiel regelbaar vermogen

Opslag is daarnaast van invloed op de hoeveelheid regelbaar vermogen die het toekomstige energiesysteem nodig heeft. In de Kamerbrieven noemt het kabinet voor 2040 een behoefte van ongeveer 10 tot 25 GW. De uiteindelijke omvang hangt sterk af van de ontwikkeling van opslag, vraagsturing en interconnectie. Verdere opschaling van opslag kan deze behoefte helpen beperken.

Van ambities naar concrete uitvoering

Hoe deze ambities worden vertaald naar concrete maatregelen, kwam tijdens het notaoverleg op 26 oktober aan bod. De minister zegde toe de Kamer vóór het voorjaarspakket van 2027 te informeren over de samenhang tussen de uitvoeringsagenda’s en inzichtelijk te maken welk aanvullend beleid nog nodig is. Daarbij noemde zij onder meer het stellen van doelen voor flexibiliteit en de beleidsagenda energieopslag. Deze agenda is samen met ESNL en Netbeheer Nederland opgesteld en verschijnt binnenkort. Daarmee komen naast de inrichting van het toekomstige energiesysteem ook de concrete acties in beeld die nodig zijn om dit te realiseren.

Een concreet toepassingsgebied dat tijdens het overleg werd besproken, is het beperken van de netbelasting van datacenters. Daarbij kwamen batterijopslag, eigen energieproductie en het verschuiven van elektriciteitsgebruik buiten piekuren aan bod. De staatssecretaris kondigde aan deze mogelijkheden te betrekken bij de geïntegreerde aanpak voor datacenters. Flexibel netgebruik is daarbij in beginsel het uitgangspunt, voor zover dit verenigbaar is met weerbaarheid en veiligheid.

Belangrijke erkenning voor de opslagsector

De Kamerbrieven en het notaoverleg laten daarmee zien dat energieopslag steeds nadrukkelijker onderdeel wordt van de nationale systeemplanning. Waar opslag in eerdere energiescenario’s vaak vooral als ondersteunende technologie werd gezien, krijgt batterijopslag nu een concrete richtwaarde en een structurele rol richting 2040. Het kabinet noemt opslag als essentieel voor elektrificatie, congestieverlichting, leveringszekerheid en de integratie van grote hoeveelheden zon- en windenergie. Voor de opslagsector is dat een belangrijke erkenning. De aangekondigde vervolgstappen moeten duidelijk maken welk aanvullend beleid nodig is om deze rol in de praktijk waar te maken.