Reactie ESNL op de Integrale Beleidsagenda Energieopslag
Energy Storage NL (ESNL) waardeert de totstandkoming van de Integrale Beleidsagenda Energieopslag en de intensieve samenwerking die daaraan ten grondslag ligt. De agenda markeert een belangrijke eerste stap: energieopslag wordt nu breed erkend als een snel groeiend, onmisbaar en fundamenteel onderdeel van het toekomstige energiesysteem. Tegelijkertijd zijn we er nog niet. Om voldoende energieopslag tijdig te realiseren, is blijvende samenwerking tussen het Rijk, netbeheerders, medeoverheden, toezichthouder en marktpartijen essentieel, ook bij het uitvoeren en bijsturen van de beleidsagenda. Daarbij zijn maximale transparantie en goede communicatie tussen alle betrokken partijen, een stabiel langetermijnbeleid en instrumenten die aansluiten bij de systeemrol van energieopslag cruciaal. De Integrale Beleidsagenda Energieopslag biedt een stevige basis voor bovenstaande en vormt een belangrijk vertrekpunt voor de verdere ontwikkeling van een duurzaam en kostenoptimaal energiesysteem. Nu is het belangrijk dat de uitvoering en allocatie van de 25 acties in de agenda snel vorm krijgt binnen het gezamenlijke uitvoeringsoverleg.
Belangrijke actiepunten beleidsagenda
De beleidsagenda bevat veel goede actiepunten die een deel van de nodige randvoorwaarden om opslag goed te kunnen invullen. ESNL geeft graag van een aantal belangrijke acties een appreciatie:
- Waardeer de maatschappelijke baten van opslag met (financiële) overheidsinstrumenten. De beleidsagenda toont de belangrijke maatschappelijke meerwaarden van energieopslag. Opslag draagt bij aan een efficiënter gebruik van het elektriciteitsnet, vermindert netcongestie, maakt een grotere inpassing van duurzame energie mogelijk en verlaagt de totale kosten van het energiesysteem. Op dit moment worden deze waarden onvoldoende beloond door financiers en netbeheerders waardoor de business case van opslagprojecten niet rondkomt. Het is daarom aan de overheid om met passende instrumenten de maatschappelijke waarde van energieopslag financieel te erkennen en risico’s af te dekken, zodat noodzakelijke innovatieve opslagtechnieken sneller van de grond komen en maatschappelijke meerwaarden worden ontsloten. ESNL is positief dat de beleidsagenda deze actie onderkent, maar roept op deze concreter te maken en prioriteit te geven in de uitvoering. Alleen zo kunnen innovatieve opslagtechnieken, zoals LDES, tijdig worden opgeschaald en kan Nederland een leidende positie innemen in de ontwikkeling van energieopslag.
- Duurzaamheidscriteria in flextenders. Flextenders worden ingezet om netcongestie te verlichten. Deze netcongestie is een direct gevolg van de energietransitie en de route naar een CO₂-neutraal energiesysteem in 2050, waarin de elektrificatie van onze energievoorziening en de groei van duurzame elektriciteitsopwek centraal staan. Netcongestie is daarmee geen tijdelijk probleem, maar een structureel gevolg van deze transitie. De oplossingen die we vandaag kiezen, bepalen dan ook het energiesysteem van morgen. Het is daarom onlogisch om flextenders uitsluitend vanuit een kostenperspectief in te richten en fossiele oplossingen te verkiezen boven duurzame alternatieven die wél bijdragen aan de energietransitie. ESNL pleit er daarom voor om duurzaamheidscriteria standaard onderdeel te maken van flextenders.
- Flexibiliteitsdoel en monitoring. Om een kostenoptimaal duurzaam energiesysteem te realiseren is opslag essentieel. Belangrijk voor markt en overheid is dat er een duidelijke stip op de horizon is, een flexibiliteitsdoel geeft hier goed invulling aan. ESNL is blij met het opslagdoel voor batterijopslag in 2040 van 28 GW / GWh (gemiddeld 4-uursopslag) aan opgestelde capaciteit en vermogen (thuisbatterijen, stand-alone batterijen, co-located batterijen en vehicle-to-grid) in het NPE 2026. Historisch gezien werd de groei van opslag door TenneT en andere prognoses structureel onderschat met als gevolg dat het systeem niet goed was aangepast op de groei. Dit zorgde weer voor onnodige knelpunten en een rem op de realisatie van projecten. Belangrijk is daarom dat dit doel actueel blijft en goed kan worden gemonitord. Zo kunnen beleidsmakers, netbeheerders en markt op tijd bijsturen om de nodige randvoorwaarden te optimaliseren.
- Nieuwe contractvormen en beschikbaarheidsvergoedingen. Batterijen laden doorgaans tijdens lage prijsuren en ontladen tijdens hoge prijsuren. Daarmee ontlasten zij meestal al het net. Om vaker congestieverlichtend te kunnen optreden zijn er nu het capaciteitssturend contract en alternatieve transportrechten. Belangrijk hierbij is dat batterijen wel voldoende vergoed worden voor goed gedrag met een beschikbaarheidsvergoeding, anders krijgen zij de business case (die normaliter aan de hand van prijsuren draait) niet meer rond. Daar komt bij dat hoge nettarieven ervoor zorgen dat puur opereren op prijzen niet meer rendabel is. Daarom zijn alternatieve transportrechten, die draaien op een percentage van de tijd recht op stroom tegen een korting of een andere prikkel, essentieel voor opslag en het efficiënt gebruiken van het net. ESNL kijkt dan ook uit naar een voorspoedige verkenning en invulling van beschikbaarheidsvergoedingen en nieuwe alternatieve transportrechten zodat batterijen hun netverlichtende potentieel beter kunnen vervullen.
- Snellere vergunningen. Vergunningverlening voor energieopslag kent momenteel lange doorlooptijden. Daarnaast verloopt de afstemming tussen bevoegd gezag, netbeheerders en initiatiefnemers in de praktijk niet altijd efficiënt, wat leidt tot onnodige vertraging en onduidelijkheid. ESNL onderschrijft daarom het voorstel om te komen tot een gestandaardiseerd vergunningsproces en een landelijk acceptatiekader voor energieopslag. Dit biedt overheden meer duidelijkheid, zorgt voor een voorspelbaarder vergunningstraject voor initiatiefnemers en draagt bij aan een snellere realisatie van opslagprojecten. Bovendien werkt de Europese Unie aan regelgeving om vergunningprocedures voor energie-infrastructuur verder te versnellen. Door hier nu al op in te zetten, sluit Nederland tijdig aan bij deze ontwikkeling. Daarbij is het wel essentieel dat de markt nauw wordt betrokken bij de uitwerking, zodat de kaders goed aansluiten bij de praktijk en direct uitvoerbaar zijn.
- Inzicht in de netsituatie. Beter inzicht in waar netbeheerders flexibiliteit en congestieverzachting nodig hebben is essentieel voor thuisbatterijen en grootschalige batterijen om te kunnen bijdragen. Marktpartijen hebben nu nog onvoldoende inzicht in waar en wanneer restruimte beschikbaar is en onder welke voorwaarden alternatieve transportrechten en flexibele contracten kunnen worden verkregen. ESNL ziet dan ook graag zoveel mogelijk transparantie vanuit netbeheerders zodat ruimtelijke sturing van elektriciteitsopslag zo goed mogelijk kan plaatsvinden. Cruciaal is dat dit op korte termijn geborgd wordt, bijvoorbeeld door een ‘data-room’ in te richten waar marktpartijen en netbeheerders samen uitrekenen waar en hoe het beste kan worden bijgedragen.
- Een techniekinclusief capaciteitsmechanisme met een eerlijke kans voor opslag. Een capaciteitsmechanisme is een belangrijk middel om te garanderen dat het elektriciteitsnet blijft draaien in tijden van schaarste. Hierbij is het essentieel dat alle technieken kunnen meedoen om dit probleem op te lossen. Bij voorkeur gebeurt dit ook met CO₂-vrije technieken. ESNL is daarom blij dat EZK kiest voor een mechanisme waar opslag kan concurreren met fossiele assets en waar aandacht is voor CO₂-eisen. Belangrijk is dat wordt gewaakt voor fossiele lock-in.
Vervolgacties en aanvullingen Beleidsagenda
De beleidsagenda is een goede eerste aanzet om de rol van opslag in het energiesysteem te verwezenlijken. Een deel van de acties moet nog concreter en steviger worden uitgewerkt. Via deze weg doet ESNL een aantal suggesties. Binnenkort zullen de acties meer vorm krijgen in het uitvoeringsoverleg.
- Realiseer op korte termijn een passend nettarief voor energieopslag. Opslag heeft een andere systeemfunctie dan de typische producent en consument waar het energiesysteem ooit op is afgesteld. Ook kan opslag grote maatschappelijke waarde bieden voor het elektriciteitsnet. Toch loopt opslag het risico straks dubbele tarieven (invoeding en afname) te gaan betalen, met als gevolg een onhaalbare business case en realisatie die achterblijft op onze nationale doelen. Dit terwijl in andere Europese landen (Duitsland, VK) opslag anders wordt behandeld vanwege haar werkelijke systeemrol. ESNL pleit dan ook voor niet alleen een passief overwegen van andere tarieven voor opslag vanuit de ACM, maar een rechtvaardig nettarief specifiek voor opslag. Als dit niet haalbaar is is een invoedingstarief ook een logisch alternatief. Opslag verplaatst productie immers in de tijd door uitgestelde levering. Baseer de tarifering van opslag op een onderzoek naar de maatschappelijke baten en effect van opslag op efficiëntie van het elektriciteitsnet. Opslag is geen eindgebruiker, dubbele tarifering is niet toegestaan vanuit Europese richtlijnen en de maatschappelijke baten van technieken (breder dan alleen opslag) zouden een criterium moeten zijn in het bepalen van de nettarieven. De oproep aan ACM is hierbij de voorstellen van de Europese Commissie te volgen om ervoor te zorgen dat nettarieven geen belemmering vormen voor de systeemfunctie van opslag.
- Ontsluit congestieverzachtend en netondersteunend potentieel batterijen. Batterijen zijn in combinatie met een CSC bijna per definitie netneutraal en vaak congestieverlichtend zo concludeert DNV in recent onderzoek. Goed dat daarom wordt ingezet op sneller vergunnen van congestieverzachters. Batterijen kunnen echter veel breder netondersteunend werken dan nu binnen de huidige strikte kaders van congestieverzachters gebeurt. Zo kunnen partijen niet slechts een deel van hun vermogen aanbieden als congestieverzachter, mogen partijen niet boven hun GTV gaan, ook al kan dit technisch wel en ondersteunt dit het net, en hebben niet alle co-located BESS-projecten afnamecapaciteit, waardoor zij niet mogen bijdragen. De oproep aan netbeheerders is dan ook hier meer oplossingsgericht mee om te gaan.
- De overheid moet meer regie pakken op ruimtelijke De energietransitie vraagt om een actievere ruimtelijke regierol van de overheid. De Europese Unie erkent de ontwikkeling van duurzame energie en de bijbehorende energie-infrastructuur steeds nadrukkelijker als een hoger openbaar belang. Dat vraagt ook in Nederland om tijdige ruimtelijke keuzes voor essentiële energie-infrastructuur, waaronder grootschalige energieopslag. ESNL vindt dat de locaties voor energieopslagsystemen van nationaal belang primair vanuit een integrale ruimtelijke afweging door de overheid moeten worden bepaald en verankerd in instrumenten zoals het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) en het Nationaal Programma Energiesysteem (NPE). Wanneer deze keuzes uitblijven, worden de locaties in de praktijk grotendeels bepaald door netontwikkelingen en aansluitmogelijkheden. Netbeheerders maken deze afwegingen terecht vanuit het perspectief van een doelmatig en betrouwbaar elektriciteitsnet, maar hebben niet de taak om bredere ruimtelijke belangen integraal af te wegen. Juist daarom is een duidelijke ruimtelijke visie vanuit de overheid noodzakelijk, zodat energieopslag tijdig, zorgvuldig en in samenhang met andere maatschappelijke opgaven kan worden ingepast.
- Creëer een haalbare business case voor opslag. Het financiële hoofdstuk in de beleidsagenda is te positief, bijvoorbeeld waar wordt gesteld dat dalende batterijprijzen de business case sterk zouden moeten verbeteren. In de praktijk hangt de business case af van een combinatie van CAPEX-kosten, snel stijgende en onzekere nettarieven, marktinkomsten, contractvoorwaarden en beschikbare vergoedingen. De impact van nettarieven weegt daarbij zwaarder dan de daling van de investeringskosten. Het ESNL-marktonderzoek wijs uit dat Nederlandse stand-alone BESS-projecten doorgaans niet meer haalbaar zijn met de huidige nettarieven (link naar marktonderzoek ESNL). De Monitor Voorzieningszekerheid 2026 van TenneT schetst een vergelijkbaar beeld. Een duidelijke inzet op tariefhervorming voor opslag is nodig vanuit de toezichthouder (zie vorige actie). Daarnaast is het TDTR een van de weinige, bestaande transportrechten die zorgt voor een haalbare business case voor opslag. De 9 GW die beschikbaar werd gesteld is echter al vergeven, zonder uitzicht op een vervolg. Netbeheerders moeten daarom, naast het ontwikkelen van nieuwe alternatieve transportrechten, bestaande en werkende contractvormen zoals het TDTR in 2027 opnieuw breder beschikbaar stellen tegen dezelfde haalbare voorwaarden. Bovendien staat aangevraagde TDTR niet gelijk aan werkelijke realisatie. Ook deze vertaalslag moet goed gemonitord worden zodat de noodzakelijke hoeveelheid opslag daadwerkelijk in het systeem komt.
- Heldere richtlijnen en randvoorwaarden formuleren voor de verdere ontwikkeling van energieopslag voor de langere termijn in warmte, moleculen en elektriciteit. Energieopslag is meer dan batterijen met een opslagduur van 1-4 uur. Het is cruciaal voor een kostenoptimaal energiesysteem dat langdurige opslag (LDES) van elektriciteit, warmte en moleculen versneld van de grond komt. Oproep aan EZK is dan ook om een update op de huidige beleidsagenda met een focus op LDES, warmte en moleculen te realiseren in 2027.
ESNL beschouwt de Integrale Beleidsagenda Energieopslag als een belangrijke eerste stap. De agenda erkent terecht dat energieopslag onmisbaar is voor een betaalbaar, duurzaam en weerbaar energiesysteem en benoemt veel van de belangrijkste randvoorwaarden. Desondanks is de agenda nog onvoldoende uitgewerkt als uitvoeringsagenda. Veel acties blijven beperkt tot verkenningen, onderzoeken en gesprekken, zonder duidelijke eigenaar, planning of beoogd resultaat.
ESNL roept daarom op om de agenda concreter en uitvoerbaarder te maken en dit zo snel mogelijk te laten landen in een uitvoeringsagenda. Daarbij verdienen werkbare contractvormen en vergoedingen, hervorming van de nettarieven, snellere vergunningverlening, transparantie over de netsituatie, gerichte ruimtelijke sturing en ondersteuning van langdurige energieopslag prioriteit. Leg per actie vast wie verantwoordelijk is, wanneer resultaten worden opgeleverd en wanneer aanvullende maatregelen volgen als de ontwikkeling van opslag achterblijft. Alleen met heldere keuzes, stabiele randvoorwaarden en structurele betrokkenheid van marktpartijen kan deze beleidsagenda leiden tot investeringen en voldoende opslagcapaciteit.


