ESNL-reactie op Kamerbrief netcongestie: belangrijke stappen, maar businesscase voor flexibiliteit onder druk

De Kamerbrief van 5 oktober over de voortgang van de aanpak van netcongestie bevat belangrijke stappen om het elektriciteitsnet beter te benutten en uit te breiden. Energy Storage NL (ESNL) is positief over onder meer de verdere uitwerking van congestieverzachters, de uitbreiding van de Flex-e-regeling en de aangekondigde tijdsafhankelijke nettarieven voor kleinverbruikers. Deze maatregelen kunnen de inzet van energieopslag versnellen en zo bijdragen aan een betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem. Tegelijkertijd waarschuwt Energy Storage NL (ESNL) stijgende nettarieven en onvoldoende uitgewerkte contractvoorwaarden de businesscase voor flexibiliteit onder druk zetten.

FGU-aanpak

De crisisaanpak in Flevopolder, Gelderland en Utrecht (FGU) gaat als voorbeeld dienen voor andere regio’s waar de netveiligheid onder druk staat. Flextenders en betere bestuurlijke samenwerking zijn daarbij belangrijke instrumenten. ESNL pleit ervoor om bij flextenders expliciet te sturen op CO2-vrije oplossingen, bijvoorbeeld met criteria die extra CO2-uitstoot voorkomen en schone flexibiliteit stimuleren. De FGU-aanpak laat bovendien zien dat intensievere informatie-uitwisseling tussen netbeheerders en marktpartijen helpt om sneller geschikte locaties te vinden. ESNL pleit dan ook voor het doorzetten van deze lijn en het verder verbeteren van de informatie transparantie.

Batterijen steeds belangrijker als congestieverzachter

De Kamerbrief noemt batterijen als belangrijk voorbeeld van congestieverzachters. Meer dan 1.000 partijen hebben hiervoor prioriteit aangevraagd; een aanzienlijk deel betreft batterijprojecten. ESNL ziet hierin een grote kans om sneller extra netcapaciteit vrij te spelen. Wij zijn positief over de verbeterde samenwerking tussen netbeheerders en marktpartijen rond de beoordelingskaders en communicatie voor congestieverzachters, maar zien ook ruimte om deze instrumenten verder te ontwikkelen en flexibeler toe te passen. ESNL blijft hierover graag in gesprek met netbeheerders en marktpartijen.

Vooruitgang in flexibel netgebruik, maar businesscase onder druk

De Kamerbrief constateert terecht dat de groei van de wachtlijsten afvlakt, meer partijen worden aangesloten en het aantal flexibiliteitscontracten stijgt. Ook neemt het aantal alternatieve transportrechten en congestiemanagementcontracten toe.

Volgens ESNL omvat dit echter wel een belangrijke kanttekening. De verwachte stijging van de nettarieven met circa 20% in 2027 kan de businesscase van flexibiliteitsoplossingen aanzienlijk verslechteren. Ook batterijprojecten met tijdsduurgebonden transportrechten (TDTR) worden hierdoor geraakt. Wanneer flexibiliteitscontracten onvoldoende financieel aantrekkelijk blijven, komt juist een belangrijk onderdeel van de strategie voor beter netgebruik onder druk te staan. Dit vraagt op korte termijn om aanvullende maatregelen.

Capaciteitssturingscontract (nog) niet marktrijp

ESNL ondersteunt de verdere ontwikkeling van het capaciteitssturingscontract (CSC), maar het instrument is nog niet marktrijp. De standaardmethodiek en vergoedingsstructuur zijn onvoldoende uitgewerkt. Marktpartijen zullen pas op grotere schaal deelnemen als de contractvoorwaarden een werkbare businesscase bieden. Netbeheerders, ESNL en marktpartijen moeten het product daarom gezamenlijk verder uitwerken.

Meer ruimte voor flexibiliteit via wetgeving

ESNL is positief over de aangekondigde aanpassing van wet- en regelgeving om flexibiliteit beter te ontsluiten. Het gaat onder meer om het normeren van flexibiliteit, het zwaarder belasten van bestaande netten en beter inzicht in wachtrijen, beschikbare capaciteit en flexibiliteit. Deze maatregelen kunnen sneller netcapaciteit beschikbaar maken en bijdragen aan een toekomstbestendig energiesysteem. Daarvoor moet de overheid ook de regelgeving voor energieopslag gericht ontwerpen en aanscherpen.

Extra impuls met Flex-e

De uitbreiding van de Flex-e-regeling naar circa €35 miljoen in 2027 geeft bedrijven een extra impuls om flexibiliteitsmaatregelen te onderzoeken en te realiseren. De regeling kan zo de inzet van batterijopslag en andere flexibiliteitsoplossingen versnellen. ESNL denkt graag mee over de verdere ontwikkeling van Flex-e, zodat de regeling aansluit op de praktijk en investeringen in energieopslag ondersteunt.

Tijdsafhankelijke nettarieven bieden kansen voor batterijen

De ACM publiceert in oktober een conceptbesluit voor tijds- en volumeafhankelijke nettarieven voor kleinverbruikers. Deze tarieven moeten het elektriciteitsgebruik beter over de dag spreiden en zo netcongestie beperken. Voor huishoudelijke batterijen biedt dit kansen: consumenten krijgen een financiële prikkel om energie op te slaan wanneer het net minder belast is en deze tijdens piekuren te gebruiken. Daarmee kan batterijopslag vraag en aanbod beter in balans brengen en bijdragen aan een efficiënter energiesysteem.

ESNL benadrukt dat stabiele wachtlijsten niet automatisch op succes wijzen. Het uitblijven van verdere groei kan ook het gevolg zijn van lange wachttijden en hoge financiële drempels, waardoor initiatiefnemers geen nieuwe aanvragen indienen. Een goed beeld van de oorzaken achter de cijfers is daarom nodig om effectief beleid te voeren.

Goede stappen, maar realisatie flexibiliteit staat onder druk

De Kamerbrief laat zien dat het netcongestiebeleid steeds meer verschuift van uitsluitend netuitbreiding naar slim netgebruik en flexibiliteit. Dat is een ontwikkeling die ESNL ondersteunt. Positieve stappen zijn de verdere inzet van batterijen als congestieverzachter, de uitbreiding van Flex-e, de uitwerking van tijdsafhankelijke nettarieven en maatregelen om flexibiliteit beter in regelgeving te verankeren. Tegelijkertijd blijft het essentieel om de businesscase voor flexibiliteit overeind te houden. Zonder economisch aantrekkelijke contracten en beheersbare nettarieven dreigt juist een groot deel van de oplossing voor netcongestie niet van de grond te komen.