Nieuwe Nota Ruimte onderstreept groeiende ruimtelijke rol energieopslag
Het kabinet heeft maandag 16 november de nieuwe Nota Ruimte gepresenteerd. In deze nationale visie geeft het Rijk richting aan de inrichting van Nederland op de lange termijn, richting 2050. De nota gaat over de verdeling van de schaarse ruimte tussen onder meer wonen, economie, natuur, defensie, infrastructuur en energie. Daarmee vormt de Nota Ruimte een belangrijk kader voor toekomstige ruimtelijke keuzes van Rijk, provincies en gemeenten.
Energietransitie krijgt ruimte
De energietransitie legt een steeds groter beslag op de schaarse ruimte in Nederland. Het Rijk maakt het energiesysteem daarom nadrukkelijk onderdeel van de ruimtelijke ordening. Er moet voldoende ruimte beschikbaar zijn voor de uitbreiding van het energiesysteem, terwijl nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen tegelijkertijd beter moeten aansluiten op de mogelijkheden en toekomstige behoeften van dat systeem.
Het Rijk wil dit vormgeven via onder andere energieplanologie. Daarbij wordt enerzijds vooruitgekeken naar de ruimte die nodig is voor het toekomstige energiesysteem en anderzijds gestuurd op waar nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden. Het doel is om vraag en aanbod van energie beter bij elkaar te brengen en zo het energiesysteem efficiënter te ontwikkelen.
Dat heeft ook gevolgen voor provincies en gemeenten. Zij moeten in hun ruimtelijke programmering eerder vooruitkijken naar welke energie-infrastructuur en energiefuncties in een gebied nodig zijn. Daarbij moeten onder meer de regionale ontwikkeling van energievraag en -aanbod, de beschikbare en toekomstige infrastructuur en de economische ontwikkeling van een gebied meer in samenhang worden bekeken.
Ook het decentrale energiesysteem verandert. In de toekomst zullen opwek, verbruik en opslag op lokaal en regionaal niveau steeds meer met elkaar worden verbonden. Volgens de Nota Ruimte vraagt dit niet alleen om stimulerend en normerend energiebeleid, maar nadrukkelijk ook om ruimtelijk beleid.
Meer ruimte nodig voor energieopslag
De Nota Ruimte vraagt ook expliciet aandacht voor de ruimtelijke inpassing van energieopslag. Het Rijk stelt dat op alle schaalniveaus planologisch beleid nodig is voor energieopslag, waarvan in de toekomst veel meer nodig zal zijn. Daarmee krijgt opslag nadrukkelijk een plek in de ruimtelijke ontwikkeling van het toekomstige energiesysteem.
Dat is belangrijk omdat door de groei van weersafhankelijke duurzame energie de behoefte aan flexibiliteit toeneemt. Energieopslag maakt het mogelijk om vraag en aanbod beter in de tijd op elkaar af te stemmen en beschikbare duurzame energie beter te benutten. In lokale en regionale energiesystemen kan opslag bovendien bijdragen aan een betere samenhang tussen opwek en verbruik.
De Nota Ruimte besteedt daarbij specifiek aandacht aan systeembatterijen. Het toekomstige energiesysteem bevat volgens het Rijk nieuwe ruimtelijke elementen, zoals elektrolysers en systeembatterijen, terwijl tegelijkertijd steeds meer energiefuncties moeten worden ingepast in steden en landschappen. Dat vraagt om goed ruimtelijk ontwerp, passend bij de kenmerken van een gebied en met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, meervoudig ruimtegebruik en het combineren van verschillende opgaven. Het Rijk wil hiervoor ook ontwerpcriteria en goede voorbeelden ontwikkelen.
Van erkenning naar werkbaar beleid
Energy Storage NL is zeer positief dat het Rijk expliciet erkent dat in de toekomst veel meer energieopslag nodig is én dat daar op alle schaalniveaus planologisch beleid voor nodig is. Het is belangrijk dat opslag hiermee als volwaardig onderdeel van het toekomstige energiesysteem wordt meegenomen in de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland.
De volgende stap is om deze uitgangspunten daadwerkelijk te vertalen naar nationaal, provinciaal en gemeentelijk beleid. Daarbij moeten duidelijke en werkbare randvoorwaarden ontstaan waarmee de opslagsector daadwerkelijk uit de voeten kan. Alleen erkennen dat opslag ruimte nodig heeft is niet voldoende. Het beleid moet ervoor zorgen dat opslagprojecten ook ontwikkeld en ruimtelijk ingepast kunnen worden op locaties waar zij waarde toevoegen aan het energiesysteem.


