Energiebeelden geven richting aan het energiesysteem – marktkennis maakt ze uitvoerbaar

Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en netbeheerders ontwikkelen in vier provincies energiebeelden voor het energiesysteem van de toekomst. Daarmee brengen zij samenhang aan tussen energie-infrastructuur, ruimte, opwek, opslag en verbruik. Energy Storage NL verwelkomt deze aanpak en pleit ervoor om de opslagsector te betrekken zodra mogelijke maatregelen en keuzes worden uitgewerkt. Juist op dat moment is marktkennis nodig om tot uitvoerbare energieafspraken te komen.

Wat zijn energiebeelden?

Eind 2025 maakten overheden en netbeheerders binnen de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda (ISA) afspraken over hun samenwerking aan het energiesysteem. De ISA is de gezamenlijke agenda van het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en netbeheerders. Nu verschuift de aandacht van afspraken naar uitvoering. Daarbij staat integraal programmeren centraal: gezamenlijk bepalen welke energie-infrastructuur, opwek, opslag en ontwikkeling van de energievraag op welke locatie en op welk moment nodig zijn.

Energiebeelden vormen de basis voor deze afwegingen. Zij brengen per gebied de huidige en toekomstige vraag naar en het aanbod van verschillende energiedragers in kaart. Energiedragers zijn de vormen waarin energie wordt geproduceerd, vervoerd, opgeslagen en gebruikt, zoals elektriciteit, warmte, gas en waterstof. Zo wordt zichtbaar wat wonen, werken en mobiliteit vragen van het energiesysteem en welke ontwikkeling van opwek, opslag, infrastructuur en verbruik daarvoor nodig is.

Het proces kent vervolgens drie stappen. Eerst stellen de betrokken partijen het energiebeeld op als gezamenlijke analyse van energievraag, energieaanbod en infrastructuur. Daarna werken zij mogelijke maatregelen en keuzerichtingen voor het gebied uit. Tot slot leggen bestuurders in energieafspraken vast welke projecten en randvoorwaarden nodig zijn en wie daarvoor verantwoordelijk is.

Vier provincies doen ervaring op

Gelderland, Limburg, Overijssel en Utrecht testen deze werkwijze als eerste. Provincies, gemeenten en netbeheerders ontwikkelen daar energiebeelden op provinciaal en regionaal niveau. Met het Energietransitiemodel (ETM) rekenen zij toekomstscenario’s door voor toekomstige het energiesysteem, zo kunnen ze verkennen wat de effecten zijn van onder meer woningbouw, mobiliteit, industrie, warmte, duurzame opwek en batterijen. Daarmee brengen zij in beeld waar ontwikkelingen elkaar versterken, waar knelpunten ontstaan en welke keuzerichtingen mogelijk zijn.

De eerste energiebeelden voor de pilotgebieden worden rond september of oktober 2026 verwacht. De ervaringen uit de pilots worden gebruikt om de interbestuurlijke samenwerking verder in te richten en met deze nieuwe werkwijze vanaf 2027 in heel Nederland te werken. De provinciale energiebeelden leveren daarnaast input voor de herijking van het Nationaal Programma Energiesysteem in 2029.

Vergelijkbare beelden, gebiedsgerichte keuzes

Om provinciale en regionale uitkomsten te kunnen verbinden met het nationale energiesysteem, gebruiken de betrokken partijen zoveel mogelijk dezelfde uitgangspunten. Hierdoor zijn de energiebeelden vergelijkbaar en optelbaar, terwijl de uitwerking rekening houdt met de specifieke ruimtelijke ontwikkelingen en energieopgaven van ieder gebied. Vanuit die combinatie van landelijke samenhang en regionale praktijk volgen de energieafspraken over bijvoorbeeld netuitbreiding, energieopslag en infrastructuur voor warmte of waterstof.

Energy Storage NL: betrek de opslagsector bij het uitwerken van keuzes

Energy Storage NL ziet energiebeelden als een belangrijke stap naar samenhangende en gebiedsgerichte keuzes. Energieopslag is daarin een noodzakelijke bouwsteen: zij brengt vraag en aanbod in tijd en plaats beter in balans, helpt netcongestie te beperken en draagt bij aan een betrouwbaar, betaalbaar en onafhankelijk energiesysteem.

Die systeemwaarde kan alleen worden benut als de keuzerichtingen ook aansluiten op de praktijk van de opslagmarkt. Zodra mogelijke maatregelen worden uitgewerkt, moet daarom worden getoetst welke opslagoplossingen technisch inpasbaar, financieel haalbaar en binnen realistische doorlooptijden realiseerbaar zijn. Ook aansluitvoorwaarden, vergunningprocedures, ruimtelijke kaders en uitvoeringsrisico’s moeten in deze afweging worden meegenomen. Anders bestaat het risico dat energieafspraken worden gemaakt voor projecten die later niet kunnen worden gerealiseerd.

Energy Storage NL pleit er daarom voor dat Rijk, provincies, gemeenten en netbeheerders de opslagsector structureel betrekken bij het uitwerken en beoordelen van maatregelen. Dan kunnen beleidsmatige aannames worden getoetst aan technische mogelijkheden, businesscases en praktijkervaring. Vanuit het breedste netwerk voor energieopslag kan ESNL deze kennis samenbrengen. Zo leiden energiebeelden tot onderbouwde energieafspraken en tot investeerbare en realiseerbare opslagprojecten die Nederland nodig heeft.