TenneT: batterijen steeds belangrijker, maar onvoldoende om toekomstige stroomtekorten te voorkomen

De risico’s op elektriciteitstekorten in Nederland nemen sneller toe dan eerder werd verwacht. Dat blijkt uit de Monitor Voorzieningszekerheid 2026 van TenneT. Volgens de netbeheerder ontstaan vanaf 2030 structurele risico’s voor de beschikbaarheid van voldoende elektriciteit. Batterijen en andere vormen van flexibiliteit spelen daarin een steeds grotere rol, maar zijn volgens TenneT niet voldoende om langdurige tekorten op te vangen.

Voorzieningszekerheid komt onder druk te staan

De energietransitie zorgt voor een sterke groei van de elektriciteitsvraag. Industrie, mobiliteit, datacenters en de gebouwde omgeving elektrificeren in hoog tempo. Tegelijkertijd neemt het beschikbare regelbare productievermogen af. Hierdoor komt de voorzieningszekerheid steeds verder onder druk te staan. TenneT verwacht dat de huidige norm van maximaal vier uur tekort per jaar vanaf 2030 in alle onderzochte scenario’s wordt overschreden.

Volgens de netbeheerder is de vraag niet langer óf aanvullende maatregelen nodig zijn, maar hoe snel deze kunnen worden gerealiseerd.

Meer duurzame opwek vraagt om meer flexibiliteit

Nederland krijgt de komende jaren steeds meer elektriciteit uit wind- en zonne-energie. Die groei is noodzakelijk voor de energietransitie, maar zorgt tegelijkertijd voor grotere schommelingen in het elektriciteitssysteem. Op momenten met veel zon en wind ontstaan overschotten, terwijl er tijdens perioden met weinig duurzame productie juist tekorten kunnen ontstaan.

Daardoor neemt de behoefte aan flexibiliteit sterk toe. Productieoverschotten kunnen worden opgeslagen, omgezet in warmte of waterstof, geëxporteerd naar het buitenland of tijdelijk worden afgeregeld. Tijdens schaarste moeten juist batterijen, vraagrespons, import en regelbare centrales zorgen voor voldoende elektriciteit.

Explosieve groei van batterijopslag

TenneT verwacht dat de hoeveelheid batterijopslag de komende jaren sterk zal toenemen. Daarbij gaat het niet alleen om grootschalige batterijparken, maar ook om thuisbatterijen, batterijen bij zonne- en windparken en toepassingen waarbij elektrische auto’s stroom kunnen terugleveren aan het net.

Volgens TenneT hebben batterijen achter de meter zich het afgelopen jaar sneller ontwikkeld dan eerder werd verwacht. Dit blijkt ook uit het ESNL-marktonderzoek Energieopslag 2025. De dalende kosten van batterijen, de afbouw van de salderingsregeling en de opkomst van dynamische energiecontracten zorgen ervoor dat steeds meer huishoudens en bedrijven investeren in opslag.

Ook bij zonne- en windparken worden steeds vaker batterijen geplaatst. Daarmee kunnen producenten beter omgaan met netcongestie en elektriciteit leveren op momenten dat de marktprijzen gunstiger zijn.

Batterijen leveren een belangrijke bijdrage aan het energiesysteem

TenneT ziet batterijopslag als een belangrijke bouwsteen van het toekomstige energiesysteem. Samen met vraagrespons zorgen batterijen voor meer flexibiliteit en kunnen zij helpen om dagelijkse schommelingen tussen vraag en aanbod op te vangen.

De bijdrage van batterijen aan de voorzieningszekerheid neemt de komende jaren dan ook verder toe. Door overtollige duurzame energie tijdelijk op te slaan, kunnen batterijen pieken en dalen in de elektriciteitsproductie gedeeltelijk opvangen.

Langdurige tekorten vragen om meer dan alleen opslag

Ondanks de sterke groei van batterijcapaciteit benadrukt TenneT dat energieopslag alleen niet voldoende is om toekomstige tekorten te voorkomen. In perioden waarin er langere tijd weinig zon en wind beschikbaar zijn, blijkt de bijdrage van batterijen beperkt.

De netbeheerder stelt dat batterijen en vraagrespons weliswaar een steeds grotere rol spelen, maar onvoldoende zijn om het wegvallen van regelbare productie volledig te compenseren. Vooral tijdens langdurige schaarstesituaties blijft extra regelbaar vermogen noodzakelijk.

Om de voorzieningszekerheid te waarborgen adviseert TenneT om uiterlijk in de winter van 2029-2030 een capaciteitsmechanisme operationeel te hebben. Daarmee kan worden voorkomen dat bestaand regelbaar vermogen te snel verdwijnt en ontstaat ruimte om nieuwe capaciteit tijdig te ontwikkelen.

Reactie Energy Storage NL op de Monitor Leveringszekerheid

Energy Storage NL waardeert dat TenneT opnieuw concludeert dat tijdig voldoende opslagcapaciteit noodzakelijk is. Uit ESNL-marktonderzoek 2025 blijkt dat het aantal batterijprojecten snel groeit, maar de vraag blijft of deze projecten op tijd gerealiseerd worden om de leveringszekerheid voldoende te waarborgen.

ESNL pleit daarom al langer bij het kabinet voor de invoering van een capaciteitsmechanisme waaraan ook batterijen kunnen deelnemen. Ervaringen in buurlanden met bestaande capaciteitsmechanismen laten zien dat batterijen kunnen concurreren met gascentrales bij capaciteitsaanbestedingen. Het is daarom van belang dat de voorwaarden binnen een toekomstig capaciteitsmechanisme technologieneutraal en eerlijk worden ingericht, zodat batterijen op gelijke voet kunnen concurreren met fossiele alternatieven. In dat kader heeft Energy Storage NL eerder een position paper aangeboden aan minister Van Veldhoven en staatssecretaris Jo-Annes de Bat.

Daarnaast wijst Energy Storage NL op het belang van langdurige energieopslag, bijvoorbeeld via flowbatterijen, moleculaire opslag en warmteopslag. De opschaling van deze technologieën is essentieel om langdurige tekorten op te vangen en de inzet van fossiele gascentrales te beperken of zelfs te voorkomen.

De huidige opschalingsfase brengt echter aanzienlijke risico’s met zich mee, waardoor private investeringen achterblijven. Gerichte ondersteuning vanuit de overheid, bijvoorbeeld in de vorm van garantieregelingen of andere instrumenten voor risicoreductie, is noodzakelijk om deze technologieën tijdig beschikbaar te krijgen en hun bijdrage aan de leveringszekerheid te kunnen verzilveren.