Investeringsplannen netbeheerders: opslag nog onvoldoende erkend als structureel onderdeel van energiesysteem

Elke twee jaar publiceren de netbeheerders hun investeringsplannen (IP’s). Hierin delen zij prognoses over de groei van vraag naar elektriciteit en de ontwikkeling van aanbod door opwek vanuit bijvoorbeeld zon en wind. De verschillen tussen vraag en aanbod geven aanleiding tot investeringen in het net. Vaak in de vorm van verzwaring van het net of het contracteren van slimme flexibiliteit met opslag in congestiegebieden. De ACM toetst of de investeringsplannen en gemaakte keuzes van de netbeheerders voor de komende 15 jaar navolgbaar zijn.

In juni kon worden gereageerd op de wijze waarop de ACM de IP’s toetst. ESNL heeft gebruik gemaakt van de consultatie. Allereerst is Energy Storage NL blij dat de ACM de plannen van netbeheerders zorgvuldig bekijkt. Toch zijn er een aantal verbeterpunten mogelijk in de manier van toetsen. Onze primaire zorgpunten richten zich op twee fundamentele tekortkomingen in het voorgestelde beoordelingskader: (A) het ontbreken van overheidsbeleid als leidraad in stap 1 en (B) de positionering van flexibiliteit en opslag als losse oplossing in plaats van structureel onderdeel van het energiesysteem.

Overheidsbeleid ontbreekt als ondergrens in scenariotoets

De huidige beoordeling toetst of scenario’s intern coherent, reproduceerbaar en redelijk zijn, maar niet of deze in lijn zijn met vastgesteld overheidsbeleid. Dit is problematisch, omdat de scenario’s van netbeheerders eerder al de transportvraag hebben onderschat.
Energy Storage NL mist daarom een toetsing van investeringsplannen en scenario’s aan nationale beleidsdoelen. Overheidsbeleid zou als ondergrens moeten fungeren, waarbij netbeheerders deze doelen vertalen naar regionale invulling. In dat licht zouden in stap 3.1.1 primair de nationale targets moeten worden getoetst.

Flexibiliteit en opslag zijn ten onrechte een sluitpost

In het huidige kader komt flexibiliteit (inclusief opslag) pas in stap 8 aan bod, als overbruggingsmaatregel wanneer investeringen niet tijdig gerealiseerd kunnen worden. Dit miskent de structurele rol die flexibiliteit en opslag kunnen en moeten spelen in het energiesysteem. Energy Storage NL bepleit dat flexibiliteit en opslag volwaardig worden meegenomen in eerdere stappen van het beoordelingskader (stap 4, 5 en 6), zowel als alternatief als aanvullend op netinvesteringen. In lijn met de Flexibility Needs Assessment die iedere lidstaat verplicht moet opstellen, zouden netbeheerders moeten toewerken naar een nationale flexbehoefte, en hun investeringsplannen daarop moeten richten.

Daarbij ontbreekt momenteel een duidelijke terugkoppeling: het is niet inzichtelijk hoe netbeheerders beoordelen of ingezette flexibiliteitsmaatregelen (bijvoorbeeld via contracten) voldoende zijn, en welke aanvullende stappen worden genomen als dit niet het geval is. Dit zou expliciet onderdeel moeten zijn van de investeringsplannen.

Opslag wordt systematisch buiten beschouwing gelaten

In de praktijk wordt opslag door netbeheerders vaak als ‘schaarsteneutraal’ verondersteld en daardoor niet meegenomen in regionale knelpuntanalyses. Hiermee wordt de netverlichtende potentie van opslag feitelijk buiten beschouwing gelaten.
De veelgenoemde zorg dat opslag pieken kan verergeren zal worden afgedekt via bestaande contractvormen (zoals CSC en BPC). Wanneer opslag inclusief deze instrumenten wordt meegenomen, kan de positieve bijdrage worden benut terwijl de risico’s beheerst blijven.

Onvoldoende aandacht voor systeemdiensten en afwegingskader

De ACM vraagt terecht om explicitering wanneer systeemdiensten (zoals inertie) marktgebaseerd worden ingekocht versus zelf worden gerealiseerd. Opslag kan deze diensten leveren (bijvoorbeeld grid-forming en inertie). Volgens de rekemethode van TenneT is er in 2035 bijvoorbeeld 3 tot 7 GW aan BESS vermogen nodig als de volledige intertiebehoefte (35GW) wordt ingevuld met BESS. Energy Storage NL adviseert om netbeheerders standaard te laten afwegen of inkoop bij marktpartijen doelmatiger is dan eigen investeringen.

Opslag als systeemoplossing

De ACM constateert sectorbreed een onderinvestering en een gebrek aan tijdige realisatie. Opslag kan sneller worden uitgerold dan netverzwaring, maar momenteel wordt niet gekwantificeerd welk deel van dit tekort hiermee kan worden overbrugd. Wij vragen de ACM om netbeheerders te verplichten deze bijdrage expliciet te analyseren.

Opslag is een robuuste ‘no-regret’ maatregel die over alle scenario’s heen waarde toevoegt en helpt om over- en onderinvesteringen te beperken. De ACM erkent zelf dat netverzwaring niet per definitie de goedkoopste oplossing is. Door overheidsbeleid expliciet als ondergrens in stap 1 te verankeren en flexibiliteit en opslag structureel mee te nemen in de afweging in stap 4–6 kan het beoordelingskader beter bijdragen aan een energiesysteem dat zowel tijdig als betaalbaar realiseerbaar is.