Verdieping Monitor Voorzieningszekerheid: zonder aanvullend beleid geen business case voor batterijen

De Monitor Voorzieningszekerheid 2026 van TenneT bevestigt dat batterijen een belangrijke rol spelen in het voorkomen van toekomstige elektriciteitstekorten. Tegelijkertijd laat de monitor zien dat de business case voor grootschalige batterijopslag richting 2030 onzeker blijft. Dat onderstreept de noodzaak van aanvullend beleid, waaronder een eerlijk capaciteitsmechanisme, brede beschikbaarheid van het TDTR en gerichte ondersteuning voor langdurige energieopslag.

Elektrificatie van het energieverbruik

De energietransitie vraagt om ander energiegebruik en productie, onder meer door elektrificatie en hernieuwbare opwek. TenneT ziet een groei van 41,1 GW nu naar 80,3 GW in 2035 voor hernieuwbare opwek. Het weer is echter veranderlijk, met als gevolg een meer volatiel opwekpatroon ten opzichte van fossiele bronnen. Dit kan in de overstap naar een CO2-vrij energiesysteem zorgen voor tijdelijke momenten dat er niet genoeg aanbod is van elektriciteit. Om dit op te vangen zijn alternatieven voor fossiel regelbaar vermogen, zoals opslag en vraagrespons, versneld nodig. TenneT ziet dan ook een sterke groei van batterijvermogen richting 2035 met 15,8 GW (zie figuur 1).

Figuur 1. Raming TenneT groei batterijvermogen 2025-2035

Groeiende rol opslag

TenneT voorziet richting 2030 een groei van grootschalige 2-uursbatterijen. Daarna zullen deze batterijen deels worden vervangen door 4-uursbatterijen op dezelfde locatie. Voor 8-uursbatterijen zien zij pas vanaf 2033 sterke ontwikkelingen. Co-locatie voor zon, en mindere mate wind, zal ook een groeiende rol spelen. Verder zien zij een sterke groei in thuisbatterijen door het afschaffen van de salderingsregeling en nieuwe dynamische tarieven.

ESNL is blij met de centrale rol die opslag krijgt volgens TenneT in een toekomstig energiesysteem. Wij zijn het eens dat in 2035 op zijn minst 15,8 GW aan batterijen nodig is. Naar verwachting vormt dit zelfs een te conservatieve schatting omdat opslag bij bedrijven achter de meter bijvoorbeeld niet is meegenomen. Batterijen kunnen bijdragen aan het verhelpen van netcongestie, maar om sterker bij te dragen aan de voorzieningszekerheid neemt het relatieve effect per GW van batterijen volgens TenneT alleen toe ‘wanneer de opslagvolumes significant toenemen’. Verder geeft TenneT aan dat Long Duration Energy Storage (LDES) een goed alternatief is voor fossiele centrales. Zij nemen echter 8-uursbatterijen en vormen van waterstof- en warmteopslag onvoldoende mee in de monitor.

Business case van opslag

Volgens de Monitor is de toekomst van flexibiliteit omgeven door onzekerheid omdat het afhankelijk is van de snelheid van technische ontwikkelingen, inpasbaarheid in de markt en politieke invulling van regelgeving en subsidies. De monitor suggereert dan ook dat een groot deel van de batterijcapaciteit tot en met 2030 slechts ‘mogelijk’ levensvatbaar is (zie figuur 2). Dit terwijl er een uitrol van 15,8 GW in 2035 wordt becijferd. Wij delen deze lezing grotendeels: de business case voor batterijen is ondanks hun duidelijke systeemnoodzaak onvoldoende.

Figuur 2. Economische levensvatbaarheid per technologie bij een hoge vraag. Alleen grootschalige batterijen beoordeeld.

De levensvatbaarheid van BESS zal tot 2035 voornamelijk groeien door aanvullende inkomsten op de aFRR- en mFRR-markten omdat hier een hoger vermogen vereist zal zijn. 70% van de inkomsten van de intra-daymarkt, 30% zal worden verdiend op een eveneens groeiende day- ahead markt. De netwerktarieven zullen jaarlijks met 4,7% stijgen, maar vanwege sterk dalende CAPEX-kosten (‘de nieuwbouw‑CAPEX voor 2‑uurs-, 4‑uurs- en 8‑uursbatterijen in reële termen daalt van respectievelijk 560, 1000 en 1780 €/kW in 2026 met circa 55% richting 2035’) zal ook de kostenkant voor BESS dalen. Dit resulteert in een betere business case vanaf 2033.

Een business case die vanaf 2033 pas voor iets meer dan helft ‘waarschijnlijk levensvatbaar’ is, zorgt niet voor het stabiele investeringsklimaat dat nodig is om in 10 jaar bijna tienmaal het BESS vermogen van 2025 (1,5GW) bij te plaatsen. Daar komt nog bij dat TenneT in alle scenario’s ervan uit gaat dat 75 tot wel 100% van de BESS-projecten een TijdsDuurgebondenTransportRecht (TDTR) heeft met de bijbehorende 50% korting op de nettarieven. De realiteit is dat slechts een klein deel van de projecten deze contractvorm heeft en dat de markt ook niet weet van een intentie om 100% van de BESS-projecten TDTR aan te bieden. Aanvullend beleid is duidelijk nodig om werkelijk tot 15,8GW aan BESS te komen in 2035.

Capaciteitsmechanisme om tekorten op te vangen

TenneT concludeert terecht dat een capaciteitsmechanisme nodig is om toekomstige elektricteitstekorten op te vangen. Energy Storage NL schreef eerder al een position paper over de noodzaak van een dergelijk mechanisme. TenneT ziet de komende tien jaar nog een rol voor gascentrales om de voorzieningszekerheid te borgen, hetzij in afnemende mate. Waar het Rijk voor moet waken is dat met de invoering van een capaciteitsmechanisme onbedoeld fossiele centrales verder worden gestimuleerd. De combinatie van een inzetvergoeding en beschikbaarheidsvergoeding kan zeer interessant zijn voor al bestaande assets die langere periodes goedkoop vermogen kunnen leveren (zie ook figuur 2 waar de business case voor gascentrales t.o.v. opslag zonder mechanisme al aanzienlijk beter is). Op termijn zal LDES deze taak echter moeten overnemen. Zonder eerlijke waardering van de bijdrage van opslag, demand side response en interconnectie en een duidelijk pad richting CO2-vrij binnen het mechanisme zal er echter geen business case van LDES ontstaan, met fossiele lock-in als gevolg.

Oproep Energy Storage NL n.a.v. de Monitor Voorzieningszekerheid

De Monitor Voorzieningszekerheid 2026 laat zien dat batterijen een groeiende rol zullen spelen in het energiesysteem en in het borgen van de voorzieningszekerheid. Tegelijkertijd is de huidige en toekomstige business case voor BESS wankel. Deze onzekerheid zorgt voor een slecht investeringsklimaat. Daarnaast geeft een verkeerd ingericht capaciteitsmechanisme het risico op fossiele lock-in en geeft huidig beleid onvoldoende prikkel voor het duurzame alternatief: LDES in de vorm van elektriciteit-, warmte- en waterstofopslag.

Energy Storage NL vraagt daarom van de netbeheerders om het TDTR snel breed beschikbaar te maken, zoals lijkt te worden gesuggereerd in de monitor. Daarnaast is het belangrijk LDES explicieter mee te nemen in toekomstige plannen en analyses. Lange termijn regelbaar vermogen blijft essentieel in de toekomst. Het is zaak te zorgen dat dit wordt ingevuld door CO2-vrije technieken. Vanuit de overheid is het nodig om risico’s meer af te dekken voor BESS en LDES door bijvoorbeeld gerichte garantiestellingen. Verder kunnen inkomsten beter worden gegarandeerd door flextenders, een passend capaciteitsmechanisme of een CfD. De kosten van BESS kunnen beter worden afgedekt door kortingen op nettarieven. De monitor maakt duidelijk dat opslag geen randvoorwaarde meer is, maar een noodzakelijke pijler onder voorzieningszekerheid en het energiesysteem. De volgende stap is om die systeemwaarde ook te vertalen naar een levensvatbare business case.