ESNL-leden in gesprek met TenneT over de toekomstige inertiemarkt

Op 24 september bracht Energy Storage NL vanuit de doorlopende samenwerking met TenneT een groep leden bijeen om mee te denken over de ontwikkeling van een Nederlandse markt voor inertie. Inertie is het vermogen van het elektriciteitssysteem om plotselinge frequentieveranderingen af te remmen en zo kostbare tijd te creëren voor andere balanceringsdiensten om te reageren. Zo’n markt is nodig om de stabiliteit van het elektriciteitssysteem te waarborgen nu steeds minder conventionele centrales actief zijn. Tegelijkertijd biedt deze ontwikkeling nieuwe kansen voor energieopslag: met name batterijsystemen met grid-forming omvormers zijn goed in staat om snel en gericht bij te dragen aan de benodigde stabiliteit.

In het huidige energiesysteem wordt inertie vooral geleverd door de roterende massa van conventionele centrales. Wind, zon en batterijen zijn doorgaans via vermogenselektronica met het net verbonden en leveren deze fysieke inertie daarom niet vanzelf. Naarmate conventionele productie afneemt, daalt ook de beschikbare synchrone inertie en wordt het elektriciteitssysteem gevoeliger voor snelle frequentieveranderingen na een plotselinge verstoring. TenneT verwacht dat het tekort aan inertie tussen 2030 en 2035 ruimschoots zal verdubbelen. Een goed functionerende inertiemarkt draagt daarmee direct bij aan een betrouwbaar en toekomstbestendig elektriciteitssysteem.

TenneT werkt daarom toe naar een hybride aanpak, waarin eigen assets worden gecombineerd met marktgebaseerde oplossingen. De eerste tender moet een praktische en leergerichte stap vormen richting een bredere markt voor inertie. Voor opslagbedrijven biedt dit nieuwe kansen, met name voor batterijsystemen met grid-forming omvormers, die actief kunnen bijdragen aan de stabiliteit van spanning en frequentie. Tegelijkertijd zijn er nog belangrijke ontwerpvragen over onder meer beschikbaarheid, contractduur, vergoeding, prekwalificatie, meetdata en de combinatie met andere systeemdiensten.

ESNL pleit voor een technologieneutraal en praktisch marktontwerp dat systeemzekerheid combineert met voldoende investeringszekerheid voor marktpartijen. Batterijsystemen met grid-forming omvormers kunnen daarbij een belangrijke rol spelen, mits de marktvoorwaarden aansluiten bij hun technische mogelijkheden en de combinatie met andere systeemdiensten mogelijk blijft. Deze uitgangspunten stonden centraal tijdens de twee rondetafelgesprekken met TenneT.

Van marktontwerp tot technische uitvoering

In de marktgerichte rondetafel stond centraal hoe een toekomstige inertiemarkt aantrekkelijk én betrouwbaar kan worden ingericht. Naast de hoogte en vorm van de vergoeding gaat het om heldere afspraken over beschikbaarheid, contractduur, monitoring, verificatie en onderprestatie. Marktpartijen moeten investeringen in bijvoorbeeld grid-forming functionaliteit kunnen terugverdienen, terwijl TenneT ruimte wil houden om van de eerste inkoopronde te leren. Een werkbaar marktmodel vraagt daarom om een evenwichtige verdeling van kansen en risico’s: voldoende investeringszekerheid voor aanbieders, gecombineerd met duidelijke prikkels om de afgesproken prestaties daadwerkelijk te leveren.

In de technische rondetafel stond centraal hoe inertie uit verschillende typen assets aantoonbaar en betrouwbaar kan worden geleverd. ESNL vindt het van belang dat de technische eisen aansluiten bij de werkelijke mogelijkheden van moderne omvormers en technologieneutraal worden geformuleerd. Prekwalificatie, monitoring en datavereisten moeten aantoonbaar bijdragen aan de systeemzekerheid en mogen geen onnodige toetredingsdrempels vormen.

Ook moet vooraf duidelijk zijn hoe inertielevering kan worden gecombineerd met andere systeemdiensten en welke functie bij gelijktijdige activering prioriteit krijgt. Batterijen kunnen meerdere diensten leveren, maar alleen wanneer helder is onder welke omstandigheden de capaciteit beschikbaar blijft en hoe dit controleerbaar wordt gemaakt. De technische uitwerking moet zo systeemzekerheid bieden zonder innovatieve marktpartijen en oplossingen onnodig uit te sluiten.

Vervolg: samen toewerken naar de eerste tender

ESNL juicht het toe dat TenneT marktpartijen al in deze vroege ontwerpfase actief betrekt. Door technische leveranciers, ontwikkelaars en eigenaren van opslaginstallaties mee te laten denken voordat de product- en tendervereisten definitief zijn, kunnen knelpunten tijdig worden geïdentificeerd en kunnen voorwaarden beter aansluiten op de praktijk. Deze open dialoog vergroot de kans op een werkbare, technologieneutrale inertiemarkt die zowel de systeemzekerheid dient als ruimte biedt voor investeringen en innovatie.

De bijeenkomst van 24 september vormt een eerste stap richting marktgebaseerde inkoop van inertie. TenneT wil beginnen met een competitieve tender en de aanpak daarna verder ontwikkelen op basis van de systeembehoefte, technologische ontwikkelingen en ervaringen uit de markt. Een volgende stakeholderronde is voorzien in 2027; een vervolgtender wordt op zijn vroegst circa twee jaar na de eerste ronde verwacht. Op langere termijn kan de inkoop zich ontwikkelen richting meer dynamische en kortere inkoopcycli. ESNL blijft zich samen met leden inzetten voor een toegankelijk en technologieneutraal marktontwerp, waarin opslag volwaardig kan bijdragen aan de stabiliteit van het elektriciteitssysteem.

Meer informatie over de verwachte inertiebehoefte, de gefaseerde aanpak en de eerste inkoopronde staat op de webpagina van TenneT. Daar staan ook de stukken van de stakeholdersessie waaraan ESNL en zijn leden hebben deelgenomen.